Duizelig bij het opstaan uit bed: oorzaken en wat helpt
U komt overeind, en even draait de kamer of wordt het zwart voor uw ogen. Meestal is het na een paar tellen weer over. Duizeligheid bij het opstaan komt bij ouderen veel voor en is vaak onschuldig, maar het is ook een van de belangrijkste oorzaken van vallen. In deze blog leest u welke soorten duizeligheid er zijn, wat de meest voorkomende oorzaken zijn, wat u zelf kunt doen en wanneer het verstandig is om de huisarts te bellen.
Welk soort duizeligheid heeft u?
"Duizelig" betekent voor iedereen iets anders. Het helpt om te weten welke vorm u ervaart, want de oorzaak verschilt:
Licht in het hoofd of zwart voor de ogen. Het gevoel dat u bijna flauwvalt, vooral als u snel gaat zitten of staan. Dit wijst meestal op een tijdelijke daling van de bloeddruk.
Draaiduizeligheid. De kamer draait, of u draait zelf. Dit ontstaat vaak bij het omdraaien in bed, gaan liggen of omhoog kijken. Dit wijst meestal op het evenwichtsorgaan in het oor.
Onvast op de benen. U voelt zich wankel bij het lopen, zonder dat de kamer draait. Dit hangt vaker samen met spierkracht, gewrichten, zicht of medicijnen.
De meest voorkomende oorzaken
1. Bloeddrukdaling bij het opstaan
Als u ligt, verdeelt het bloed zich gelijkmatig over uw lichaam. Komt u overeind, dan zakt het bloed door de zwaartekracht naar de benen. Bij jongere mensen reageert het lichaam binnen een seconde door de bloedvaten te vernauwen. Bij ouderen gaat dat trager, waardoor de bloeddruk even daalt en de hersenen kort te weinig bloed krijgen. Dit heet orthostatische hypotensie. Het is het ergst 's ochtends vroeg, na een warme douche en na een maaltijd.
2. Medicijnen
Bloeddrukverlagers, plaspillen, middelen tegen prostaatklachten, sommige antidepressiva en slaapmiddelen kunnen de bloeddruk verlagen of de reactie van het lichaam vertragen. Vooral als u meerdere medicijnen gebruikt of recent een dosis is veranderd, is dit een bekende oorzaak.
3. Te weinig drinken
Veel ouderen drinken minder, bewust (om 's nachts niet te hoeven plassen) of omdat het dorstgevoel afneemt. Minder vocht betekent minder bloedvolume en dus sneller een bloeddrukdip bij het opstaan.
4. Kristallen in het evenwichtsorgaan
Bij draaiduizeligheid bij het omdraaien in bed is de oorzaak vaak goedaardige positieduizeligheid, in de medische wereld BPPD genoemd. Kleine kalkkristallen in het evenwichtsorgaan zijn losgeraakt en geven bij bepaalde hoofdbewegingen een heftige, korte draaisensatie. Het is onschuldig en vaak goed te verhelpen: een huisarts of fysiotherapeut kan de kristallen met een eenvoudige manoeuvre terug op hun plek brengen.
5. Andere oorzaken
Bloedarmoede, een te lage bloedsuiker, hartritmestoornissen, suikerziekte met zenuwschade en een infectie kunnen ook duizeligheid geven. Dat is een reden om aanhoudende of nieuwe klachten altijd te laten nakijken.
Wat u zelf kunt doen
Bij licht in het hoofd (bloeddruk):
Kom in stappen overeind: eerst half rechtop, dan op de bedrand zitten, even wachten, dan pas staan. Hoe u dat 's nachts veilig doet, leest u in onze blog over veilig opstaan als u 's nachts naar het toilet moet.
Beweeg uw voeten en kuiten een paar keer op en neer voordat u gaat staan. Dat pompt het bloed terug omhoog.
Drink verspreid over de dag voldoende, ook als u geen dorst heeft.
Neem 's ochtends geen heel hete douche direct na het opstaan.
Laat uw medicijnen nakijken door de huisarts of apotheek, zeker als de klachten begonnen na een wijziging.
Bij draaiduizeligheid (evenwichtsorgaan):
Draai rustig om in bed en kom langzaam overeind.
Laat uw huisarts beoordelen of het om positieduizeligheid gaat; een behandeling kan de klacht vaak in één of enkele bezoeken verhelpen.
Slaap in overleg eventueel met het hoofd iets hoger, zodat u minder vaak in de houding komt die de duizeligheid uitlokt.
Hoe het bed kan helpen
Een bed lost de oorzaak van duizeligheid niet op. Wel kan het de momenten waarop u duizelig wordt een stuk veiliger maken.
Rustig rechtop komen zonder kracht te zetten. Met een elektrisch verstelbaar hoofdeinde brengt u zichzelf langzaam van liggen naar zitten. U hoeft niet met een ruk overeind te komen, en uw bloeddruk krijgt de tijd om zich aan te passen.
Slapen met het hoofdeinde iets hoger. Bij mensen met bloeddrukdalingen bij het opstaan adviseren artsen soms om te slapen met het hoofdeinde enkele centimeters omhoog. Het lichaam went dan 's nachts al een beetje aan een rechtere houding, waardoor de dip 's ochtends kleiner kan zijn. Met een verstelbaar bed stelt u dat precies in, zonder kussens die wegschuiven. Overleg wel eerst met uw arts of dit voor u verstandig is.
De juiste instaphoogte. Zit u op de bedrand met uw voeten plat op de vloer, dan heeft u een stabiele basis om even te wachten tot de duizeligheid zakt. Bij een te laag bed moet u zich juist omhoog duwen op het slechtste moment. Met een hoog laag bed zet u het bed op uw ideale instaphoogte voordat u uitstapt.
Iets om u aan vast te houden. Een papegaai of uitstaphulp geeft houvast op het moment dat u gaat staan en de duizeligheid toeslaat.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak als:
u regelmatig duizelig bent bij het opstaan, ook als het snel overgaat;
u door duizeligheid bent gevallen of bijna gevallen;
de klachten zijn begonnen na een nieuw medicijn of een gewijzigde dosis;
de draaiduizeligheid samengaat met oorsuizen, gehoorverlies of hoofdpijn;
u ook moe, bleek of kortademig bent.
Bel direct 112 bij duizeligheid met plotselinge uitval van gezicht, arm, been of spraak, en bij flauwvallen met pijn op de borst.
Veilig opstaan, elke ochtend
Duizeligheid bij het opstaan hoeft niet te betekenen dat u bang moet zijn voor elk moment dat u uit bed komt. Met de juiste aanpak en een bed dat u rustig rechtop brengt, op de goede hoogte staat en houvast biedt, wordt opstaan weer veilig. Bij Bedder maken we elk seniorenbed op maat, met de functies die bij uw situatie passen. Probeer ze in een van onze showrooms, of laat een adviseur vrijblijvend bij u thuis meekijken met een advies aan huis.