Dikke enkels en benen: helpt slapen met de benen omhoog?
Aan het eind van de dag passen uw schoenen niet meer, uw enkels zijn gezwollen en uw benen voelen zwaar. Vaak is het 's ochtends weer weg, om 's avonds terug te komen. Vochtophoping in de benen komt bij ouderen veel voor, en het advies dat u overal hoort is: leg uw benen hoog. In deze blog leest u waarom dat werkt, hoe u het 's nachts goed doet en wanneer gezwollen benen een reden zijn om naar de huisarts te gaan.
Belangrijk: gezwollen benen kunnen een onschuldige oorzaak hebben, maar ook een teken zijn van hartfalen of een andere aandoening. Bespreek nieuwe of toenemende zwelling altijd met uw huisarts. Een bed helpt bij het comfort, maar is geen behandeling.
Waarom hopen vocht en bloed zich op in de benen?
Uw benen zijn het laagste punt van uw lichaam. De zwaartekracht trekt bloed en vocht naar beneden, en het is aan de aderen en de kuitspieren om alles weer omhoog te pompen naar het hart. Als dat minder goed lukt, blijft vocht achter in de voeten, enkels en onderbenen. Dat noemt men oedeem.
De meest voorkomende oorzaken:
Spataderen en zwakke kleppen in de aderen. Bij mensen boven de 50 de meest voorkomende oorzaak. Het bloed zakt terug en blijft hangen.
Lang zitten of staan. Zonder kuitspierbeweging pompt er niets.
Hartfalen. Het hart pompt minder krachtig, waardoor bloed zich ophoopt in de aderen en vocht in de benen lekt. Komt vaak voor boven de 65 en neemt toe met de leeftijd.
Medicijnen. Sommige bloeddrukverlagers en andere middelen geven vochtophoping als bijwerking.
Nier- of leverproblemen en warm weer.
Een simpele test: druk uw vinger een paar tellen stevig in de zwelling. Blijft er een putje staan, dan houdt u vocht vast.
Waarom helpt de benen omhoog leggen?
Als u uw benen hoger legt dan uw hart, doet de zwaartekracht het werk voor u: bloed en vocht stromen vanzelf terug richting het hart. Daarom adviseren huisartsen, vaatspecialisten en podotherapeuten om uw benen regelmatig hoog te leggen, overdag en zeker 's nachts.
Twee dingen zijn daarbij belangrijk:
Het gaat om de hele onderbenen, niet alleen de voeten. Uw enkels moeten iets boven uw hart liggen om effect te hebben.
Het moet lang genoeg duren. Een kwartier op de bank helpt kort. Een nacht van zeven uur helpt echt, mits u de stand die hele nacht vasthoudt.
En daar zit precies het probleem met het gangbare advies "leg een kussen onder het matras bij het voeteneinde": dat geeft een lichte helling die vaak niet hoog genoeg is, en een kussen onder uw kuiten schuift in de loop van de nacht weg.
Zo houdt u de benen de hele nacht omhoog
Een bed met een elektrisch verstelbaar voeteneinde lost dit op:
U stelt de hoogte precies in. Van een lichte helling tot een stand waarbij uw onderbenen duidelijk boven hartniveau liggen.
De stand blijft staan. Geen kussens die wegschuiven, geen wakker worden met de benen weer plat.
Combineer met het hoofdeinde. Bent u naast dikke benen ook benauwd bij het liggen, wat bij hartfalen vaak samengaat, dan zet u het hoofdeinde iets omhoog en het voeteneinde ook. Lees hierover in onze blog benauwd bij het liggen.
Aanpassen zonder overeind te komen. Met de draadloze afstandsbediening verandert u de stand als het 's nachts niet prettig ligt.
Een aandachtspunt: heeft u ernstig hartfalen, dan kan het te hoog leggen van beide benen juist extra vocht richting het hart sturen. Overleg in dat geval met uw arts welke stand verstandig is voordat u er 's nachts mee slaapt.
Wat u overdag kunt doen
Beweeg uw kuitspieren. Wandel, of doe zittend oefeningen met uw voeten (op en neer wippen). De kuitspier is de pomp die het vocht omhoog duwt.
Leg uw benen ook overdag regelmatig hoog, bijvoorbeeld een halfuur na de lunch.
Draag steunkousen als uw arts die adviseert, en trek ze 's ochtends aan voordat de zwelling begint.
Wees zuinig met zout. Zout houdt vocht vast.
Vermijd lang stilstaan of stilzitten. Sta elk halfuur even op.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak als:
de zwelling nieuw is, snel toeneemt of 's ochtends niet meer weg is;
u in een paar dagen enkele kilo's zwaarder bent geworden;
u naast dikke benen ook benauwd bent, vooral bij liggen of traplopen;
de zwelling maar aan één kant zit en het been pijnlijk, warm of rood is (dit kan op een trombose wijzen en vraagt om dezelfde dag contact);
u 's nachts opvallend vaak moet plassen.
Deze combinaties kunnen wijzen op hartfalen of een andere aandoening die behandeling nodig heeft. Uw arts kan bepalen wat de oorzaak is en of medicatie nodig is.
Slapen met de benen omhoog, elke nacht
Bent u de kussens en de wegzakkende stand zat? Bij Bedder maken wij elk bed op maat, met een elektrisch verstelbaar hoofd- en voeteneinde. U probeert de standen in een van onze showrooms, of wij komen vrijblijvend bij u langs voor een advies aan huis. Zo ervaart u zelf welke stand uw benen 's nachts rust geeft.